پسته محصول بومی غرب آسیا می باشد که به طور خاص در مناطق خشک و نیمه خشک خاورمیانه کشت می شود. این گیاه تحمل خشکی بالایی داشته و در شرایط تنش آبی نیز زنده می ماند اما برای عملکرد مطلوب و باروری به آب نیازمند می باشد. نتایج مطالعات نشان داده که آبیاری مناسب به خصوص در فصل تابستان سبب افزایش بهره وری محصول پسته می شود.هدف اصلی از مدیریت آبیاری درختان پسته تامین مقدار آب مناسب برای درختان در زمان لازم می باشد. برنامه ریزی مناسب آبیاری این اطمینان را به ما می دهد که مقدار کافی از رطوبت خاک در طول فصل رشد برای درختان پسته موجود باشد. آنچه مسلم است عناصر غذایی در صورتی برای گیاهان قابل جذب می باشند که به صورت محلول در خاک در آیند. در نتیجه فراهم شدن آب برای گیاه علاوه بر رفع نیاز درختان به آب در درسترس درختان به عناصر غذایی نیز نقش اساسی دارند.
درختان پسته از نظر مقاومت به خشکی مشهور می باشند و می توانند با مقادیر آب خیلی کم نیز زنده مانده و محصول متوسطی تولید کنند. مقاوم بودن به این معنی نیست که درختان پسته برای تولید محصول اقتصادی به آب کمی نیاز دارند. در صورتی که درختان پسته در دوره های حساس به کم آبی با میزان کمتر از نیاز واقعی خود آبیاری شوند، اثرات منفی بسیاری بر روی فرایندهای درونی درخت خواهد گذاشت. تحمل درختان پسته نسبت به خشکی به توانایی زنده ماندن آن ها در شرایط خشکی گفته می شود و به معنی رشد سریع و با محصول زیاد در شرایط آبیاری های با میزان کم نیست.
مدیریت آبیاری درختان پسته
نیاز آبی درختان پسته
در هشت ماه فصل رشد یعنی از ابتدای فروردین تا پایان آبان ماه نیاز آبی درختان بارور در مناطق پسته کاری حدود 700 تا 750 میلی لیتر می باشد. این میزان جذب آب توسط درختان پسته در دروش آبیاری سطحی رایج در منطقه که در آن کل زمین خیس شود حدود 7000 تا 7500 متر مکعب خواهد بود. بر اساس طرح های تحقیقاتی که در پژوهشکده پسته انجام شده است نیاز آبی درختان پسته، بسته به شرایط آب و هوایی و شوری آب مناطق پسته کاری، در روش های آبیاری موضعی 60 تا 70، آبیاری قطره ای سطحی 50 تا 60 و زیر سطحی 40 تا 50 درصد می باشد.
دور آبیاری مناسب درختان پسته
دور آبیاری درختان پسته بر اساس عواملی مثل بافت خاک، میزان تبخیر و تعرق، شوری آب وخاک، روش آبیاری و سن درخت انتخاب می شود. در بحث دور آبیاری باغدار باید به این موضوع توجه داشته باشد که میزان آب در دسترس از نظر حق آبه با دور آبیاری مناسب درختان پسته تطابق دارد یا خیر.
آبیاری درختان پسته در دوران نونهالی در دروش غرقابی با دور آبیاری 7 روز انجام می شود. از سال سوم تا 9 سالگی که شروع محصول دهی اقتصادی می باشد و به عنوان درخت بارور محسوب می شود و دور آبیاری 25 تا 35 روز یکبار بسته به نوع بافت خاک اعمال می شود. در صورت کمبود منابع آب آبیاری در روش غرقابی دور آبیاری 30 تا 40 روز نیز برای درختان پسته بارور توصیه می شود.
در روش آبیاری قطره ای نهال ها در ابتدا یک روز در میان آبیاری می شوند و از سال دوم به تدریج دور آبیاری به 7 روز افزایش یافته و این روند تا 3 سالگی ادامه می یابد. از سال چهارم به بعد دور آبیاری به 10 تا 15 روز یکبار بسته به نوع خاک رسیده و به همین صورت برای یک درخت بالغ ادامه می یابد.
آبیاری در طول فصل رشد
یکی از مهم ترین عملیات داشت در طول فصل رشد آبیاری می باشد. بنا بر دلایل مختلف هر مرحله از رشد درخت پسته نسبت به تامین مقدار کافی آب حساسیت خاص خود را دارد.
حساسیت مراحل مختلف به تنش آبی به صورت زیر درجه بندی می شود:
پوکی و سقط جنین: آبیاری در زمان گلدهی (عموما فروردین ماه) و زمان پر شدن مغز (عموما تیرماه)
خندانی: آخرین آبیاری قبل از برداشت (بسته به نوع رقم) عموما اوایل شهریور ماه
تعداد دانه در درخت: آبیاری در زمان تشکیل میوه و پس از گرده افشانی ( عموما اواخر فروردین ماه)
رسیدگی: مشابه خندانی پوست استخوانی و عموما در اواخر مرداد و اوایل شهریور ماه
وزن و اندازه میوه: زمان مشخصی ندارد و عموما به مدیریت آبیاری، تغذیه، کنترل آفات و بیماری ها در طول فصل بستگی دارد.
علائم تنش خشکی در درختان پسته
آبیاری کمتر از حد مورد نیاز سبب ایجاد تنش خشکی در درختان پسته می شود. از علائم تنش خشکی در درختان پسته می توان به خشکیدگی سرشاخه ها، ریزش و خشکیدگی برگ ها، کم شدن سطح فتوسنتز کننده گیاه، تشدید اثرات آفتاب سوختگی و نهایتا خشک شدن کامل درخت می شود. در تنش های شدید و طولانی مدت پوست درخت ترک بر می دارد و به راحتی از تنه درخت جدا می شود.
اثر کم آبیاری ( تنش خشکی) بر پارامترهای کیفی محصول پسته
فاکتورهای کیفی نظیر زود خندانی و ترک خوردگی پوست سبز پسته نیز تحت تاثیر مدیریت آبیاری قرار دارند. کم آبیاری و اعمال تنش خشکی در اواخر فصل بهار به خصوص در خرداد ماه نقش مهمی در افزایش تشکیل این پسته ها و در نهایت احتمال آلودگی مغز پسته به افلاتوکسین دارد. با توجه به اینکه رشد مغز در تیرماه صورت می گیرد آبیاری مناسب در این فصل از اهمیت ویژه ای برخوردار است. اعمال تنش خشکی، کم آبیاری، دوره های طولانی مدت آبیاری و قطع آبیاری در تیرماه سبب افزایش شدید درصد پوکی و کاهش قابل ملاحظه ای در میزان خندانی پسته می شود. مهم ترین آب برای خندان شدن و رسیدگی کامل میوه در ارقام تجاری آبیاری شهریور ماه و آخرین آبیاری قبل از برداشت محصول است.
همچنین جهت جلوگیری از ضرر و زیان های ناشی از آفت پسیل میتوانید با خرید کنترل کننده پسیل تا حد زیادی از هدر رفت محصولات و افت کیفیت جلوگیری کنید.
