سن ها و سنک ها از آفات مهم درختان پسته، در مناطق پسته کاری می باشد که باعث ایجاد خسارت اقتصادی می شوند. این آفات از راسته ی خرطوم مفصلی ها می باشند. سنک های آفت خرطومشان زیر سینه جمع می شود. سنک ها به دلیل جثه ی کوچک، تحرک زیاد، تغذیه و زندگی لابه لای خوشه های متراکم درختان پسته به میزان کمتری مورد توجه قرار می گیرند. ظهور زودتر و تحرک زیاد این آفت باعث می شود که خسارت سنک ها نسبت به سن ها بیشتر باشد. سنک ها در اوایل فصل بهار ( فروردین و اردیبهشت ماه) روی درختان قابل مشاهده می باشند.
سنک ها به رنگ های سبز، قهوه ای، خاکستری و… می باشند اما کشاورزان سنک ها را بیش تر با رنگ سبز می شناسند. سنک ها قبل از سخت شدن پوست استخوانی در اوایل رشد میوه از آن تغذیه می کنند. این زمان حساس ترین مرحله می باشد به همین دلیل آفت در این مرحله خسارت زیادی به درختان می زند.
سیاه شدن میوه ها در اوایل فصل رشد به اصطلاح باغداران داغو نامیده می شود. همزمان با تشکیل خوشه ها از اواسط فروردین ماه تغذیه ی پوره های سنک از شیره ی گیاهی میوه ها، دم میوه ها و محور خوشه ها تا اواسط اردیبهشت یعنی همزمان با شروع تشکیل پوست استخوانی ادامه می یابد. بعد از تشکیل پوست استخوانی سنک ها دیگر قادر به ایجاد خسارت نیستند به دلیل اینکه خرطوم آن ها ضعیف است.
حد آستانه خسارت اقتصادی سنک
در صورتی که از زمان تشکیل میوه تا سخت شدن پوست استخوانی با انجام کنترل های تصادفی در باغ در یک خوشه در هر درخت یک سنک مشاهده شود مبارزه با این آفت ضروری می باشد. با تکان دادن خوشه روی یک سطح صاف مثل سینی یا دستمال سفید این بررسی انجام می شود.
با توجه به اینکه این حشرات به علف های هرز و زاد وولد در آن ها علاقه دارد پس توصیه می شود که قبل از ظهور آفت، علف های هرز کنترل شوند و باغ عاری از هر گونه علف هرز شود تا سنک ها به باغ حمله نکنند. اما در زمان ظهوراین آفت علف های هرز باید در باغ نگه داشته شوند تا سنک ها به روی آن ها مهاجرت کرده و در نهایت خسارت آن ها به محصول پسته کمتر شود. به طور کلی مدیریت علف های هرز در باغات پسته مانند نگهداری، زمان حذف و سمپاشی آن ها در کاهش جمعیت آفات پسته اهمیت زیادی دارد.
سن ها نیز از آفات مهم و درجه اول باغات پسته هستند که هر ساله خسارت های زیادی به محصول پسته وارد می کنند. آفت سن یک نسل در سال دارد.زمستان گذرانی سن ها به صورت حشره ی کامل در زیر بوته ی گیاهان مختلف و یا گاهی اوقات در پناهگاه های درختان در ارتفاعات است. این حشره در اواسط فروردین از مکان های زمستان گذران خارج می شود و بر روی میزبان هایی که تازه روییده اند مثل اسپند تغذیه و تخم ریزی می کنند و در صورتی که شرایط محیطی نامساعد شود و میزبان های وحشی خشک شوند و از بین بروند جمعیت سن ها افزایش یافته و به سمت باغ های پسته هجوم می آورند و در ابتدا از علف های هرز باغات پسته تغذیه کرده و سپس از میوه های پسته تغذیه می کنند. کشاورزانی که باغ هایشان در مجاورت بیابان و یا عرصه های منابع طبیعی می باشد باید مراقب خسارت سن ها باشند. در زمستان برخی سن های سبز به رنگ آجری در می آیند و در پناهگاه های مختلف مخفی می شوند و در اوایل اردیبهشت روی درختان پسته ظاهر می شوند و به درختان پسته خسارت وارد می کنند.
به منظور مبارزه با سن قرمز بهتر است که مبارزه در شب انجام شود به دلیل اینکه ای سن از گرما گریزان است و در هوای خنک به خصوص در شب خسارت بیش تری به درختان وارد می کند.
در مورد آفت سنک نکته مهمی که وجود دارد این است که در صورت ایده ال بودن شرایط برای آن، این آفت به سرعت طی چند روز به تعدادزیادی از خوشه های پسته خسارت می زند که در این صورت خوشه ها و دانه های پسته به شدت سیاه شده و بعد از مدت کوتاهی شاهد ریزش میوه های پسته و کاهش عملکرد می باشیم. با توجه به علاقه زیاد این حشرات به علف های هرز و تمایل به تغذیه و زاد و ولد در علف های هرز باید حتما قبل از ظهور آفت سنک علف های هرز کنترل شوند تا باغ عاری از علف های هرز باشد تا سنک ها به باغ حمله نکنند اما بعد از ظهور آفت بهتر است که علف های هرز در باغ نگه داشته شوند که سنک ها از روی درخت به روی علف های هرز مهاجرت کنند و در نتیجه خسارت آن ها کاهش یابد.
نحوه ی خسارت سن
این آفت در اول فصل باعث خشک شدن و ریزش دانه های پسته می شود و همچنین در تابستان باعث ایجاد لکه هایی روی مغز پسته می شود. این آفت همچنین قارچ عامل بیماری ماسوی پسته را نیز منتقل می کند. خسارت سن در پسته شبیه به کمبود کلسیم می باشد هنگامی که درخت با کمبود کلسیم مواجه باشد دانه های پسته از نوک شروع به سیاه شدن می کنند اما در خسارت سن زدگی در محل نیش سن، قطرات شفاف خارج شده و سطح خارجی میوه سیاه می شود و همچنین در سطح داخلی میوه نیز لکه های سفید رنگی دیده می شود.
خسارت آفت سن بعد از سخت شدن پوست استخوانی می باشد که به صورت نکروزه شدن مغز پسته و سیاهرنگ شدن قسمتی از مغز پسته و نامناسب شدن طعم آن ظاهر می شود.
راه های مبارزه با سن و سنک ها
- با کاهش دفعات سمپاشی و جلوگیری از سم پاشی بی رویه باید از دشمنان طبیعی مثل زنبورها حمایت کرد و از حذف آن ها جلوگیری کرد
- بایستی از کندن و از بین بردن میزبان های وحشی در مناطق کوهستانی و دشت های اطراف باغات پسته اجتناب کرد
- حذف و از بین بردن علف های هرز در اواخر فصل برداشت محصول به منظور از بین بردن کانون زمستان گذران این آفت
- استفاده از سموم شیمیایی مجاز که توسط مراجع دارای صلاحیت معرفی شود
مبارزه ی شیمیایی علیه آفت در مرحله ی مشاهده ی پوره سنین مختلف و حشرات کامل سنک ها از مرحله ی ارزنی تا تشکیل پوست استخوانی سخت می باشد. در ابتدای فصل بایستی به طور مداوم خوشه های پسته بررسی شود و در صورت وجود آفت و مشاهده ی جای نیش، ابتدا باید جمعیت آفت تخمین زده شود و در صورتی که جمعیت آفت بالا بود اقدام به مبارزه علیه آفت شود. اگر از زمان تشکیل میوه تا سخت شدن پوست استخوانی، با تکان دادن صد خوشه روی یک سطح صاف مثل سینی یا دستمال سفید در 30 خوشه یا بیش تر آفت دیده شد مبارزه ی شیمیایی علیه آفت ضروری می باشد.
امروزه سموم مختلفی برای مبارزه با آفت سن و سنک به ثبت رسیده است. تقریبا روش مبارزه ی یکسانی برای سن و سنک به کار می رود. توجه داشته باشید که در هنگام مبارزه بهتر است که علف های هرز نیز به همراه درختان سمپاشی شوند.
سموم مورد استفاده در مبارزه ی شیمیایی
- افوریا به میزان 300 سی سی در هزار لیتر آب
- فنیترتیون به میزان 2 لیتر در هزار لیتر آب به همراه روغن ولک 2 لیتر در هزار
- استامی پراید 500 گرم در هزار لیتر آب
