اگر شاخه های درختان پسته را در زمستان در نظر بگیریم جوانه های گل در قسمت جانبی ساقه و جوانه برگ در قسمت انتهایی ساقه قرار دارند. با توجه به اینکه رقم پسته چه باشد و شرایط آب و هوایی در سال ها و مناطق مختلف چگونه باشد از اواخر اسفند تا اواسط فروردین فصل رشد با متورم شدن جوانه ها شروع می شود.
مراحل رشد درختان پسته از اسفندماه تا پایان فصل رشد به صورت زیر می باشد:
- تورم جوانه های گل های نر و ماده در قسمت جانبی ساقه و جوانه های برگی در قسمت انتهایی ساقه، که تورم در جوانه گل های نر بیش تر است. این مرحله به شرایط آب و هوایی و رقم پسته بستگی دارد و از اواخر اسفند تا اواسط فروردین ماه رخ می دهد و از نظر رشد و تشکیل میوه و همینطور تغذیه درختان پسته مرحله مهمی می باشد.
- تولید گرده به وسیله سنبله های نر و ظهور گل های ماده یعنی مرحله گرده افشانی و مرحله اولیه ظهور گل
- ریختن سنبله گل های نر، تشکیل میوه و خوشه های پسته، ظهور کامل برگ در انتهای ساقه. این مرحله یکی از مهم ترین مراحل تغذیه درختان پسته می باشد که معمولا در اوایل اردیبهشت ماه اتفاق می افتد به طوری که در این مرحله عملیات کود دهی سرپاش یا کود آبیاری و به ویژه محلول پاشی عناصر بر اساس نتایج آزمون برگ و توصیه های کارشناسی در باغ پسته شروع می شود
- در این مرحله پوست سخت و پوست سبز پسته به طور سریع رشد می کنند
- اندازه پسته ها در این مرحله به حد نهایی خود می رسد ولی پسته ها فاقد مغز می باشند
- مرحله مغز رفتن با توجه به رقم پسته و شرایط آب و هوایی معمولا از اواخر خرداد ماه شروع می شود و برخی سال ها این مرحله در اواسط تیرماه اتفاق می افتد
- سخت شدن پوست سخت همراه با رشد سریع مغز در این مرحله رخ می دهد
- شروع خندان شدن پسته ها و در نهایت جدایی پوست رویی از پوست استخوانی آخرین مرحله رشد و نمو محصول پسته می باشد.
مراحل رشد و نمو محصول پسته و شرایط اقلیمی مناسب آن
شرایط اقلیمی مناسب برای رشد و نمو محصول پسته
به طور معمول درختان پسته در ارتفاع 900 تا 2000 متری از سطح دریا قرار دارند و برای بعضی از گونه ها ارتفاع مناسب 700 تا 3000 متر نیز ذکر شده می باشد، در صورتی که ارتفاع مناسب کشت و کار 900 تا 2000 می باشد. ارقام گونه اهلی پسته قادرند سرمای منفی 20 درجه سانتی گراد در زمستان و 45 درجه سانتی گراد در تابستان را تحمل کنند ولی نسبت به سرمای بهاره در زمان گلدهی و تشکیل میوه بسیار حساس اند. در مقایسه با سایر درختان میوه و اکثر گیاهان زراعی درختان پسته مقاومت زیادی به کم آبی و شوری خاک دارند. افزایش رطوبت نسبی در زمان گلدهی و گرده افشانی سبب ایجاد اختلال در گرده افشانی و در زمان رسیدن میوه باعث گسترش بیماری های قارچی می شود.
شرایط آب و خاک مناسب درختان پسته
قبل از هر اقدامی برای کاشت پسته و یا هر محصول دیگری بایستی خصوصیات ظاهری، فیزیکی و شیمیایی خاک مورد مطالعه قرار گیرد. برای این منظور باید اقدام به حفر پروفیل به عمق 2 متر شود به طوری که در این پروفیل نیمرخ عرضی خاک به طور کامل مشاهده و لایه های مختلف شناسایی شوند. در پروفیل حفر شده باید خصوصیات ظاهری مثل ضخامت و ترتیب لایه های خاک، بافت و ساختمان خاک، گچ، آهک، خلل و فرج و وجود احتمالی لایه های سخت و… مورد بررسی قرار گیرد. تعیین عمق تراکم ریشه های ریز در پروفیل خاک نیز اهمیت دارد زیرا در مدیریت کود دهی و حفر چالکود عمق تراکم ریشه ها اهمیت ویژه ای دارد. با توجه به خصوصیات خاک و مدیریت آبیاری باغ های پسته ممکن است ریشه های اصلی تا عمق 2 متر نفوذ کنند اما ریشه های مویین تا عمق بیش از 1 متری نمی توانند نفوذ کنند.
خاک معمولا دارای یکنواختی نبوده و لایه لایه می باشد که هر لایه ضخامت و ویژگی های خاص خود را دارد و به همین دلیل برای نمونه برداری خاک از لایه های مختلف نمونه برداشته می شود. نمونه برداری جهت تعیین خصوصیات فیزیکی و شیمیایی خاک به آزمایشگاه منتقل می شوند و از طریق آنالیز نتایج تجزیه آزمایشگاهی محدودیت های خاک جهت کاشت پسته مشخص می شود. کشت پسته در خاک های عمیق با موفقیت همراه می باشد. در مناطق پسته کاری ایران در بافت شنی لومی که یک بافت متوسط می باشد بهترین محصول تولید می شود. در بافت های سنگین تر خاک مثل لوم رسی سیلتی و حتی لوم رسی نیز به علت وجود زهکش های طبیعی که وجود یک لایه شنی در عمق 1 تا 2 متر می باشد و می تواند سنگینی بافت خاک را تعدیل کند نیز محصول مناسبی تولید می شود.
مناسب ترین خاک برای کاشت پسته از نظر عمق، خاک های عمیق همراه با بافت یکنواخت و حداقل لایه بندی هستند که این خاک ها معمولا دارای نفوذپذیری مطلوب، ظرفیت نگه داری نسبتا زیاد آب و مواد غذایی و تهویه مناسب برای ریشه ها خواهد بود. کاشت درختان پسته در خاک هایی با عمق کم و دارای سخت لایه باعث می شود که قسمت هوایی و زیر زمینی درخت رشد کافی نداشته و در نتیجه عملکرد و باروری آن به طور محسوسی کاهش می یابد.
ویژگی های خاک های نامناسب جهت کشت پسته
- خاک دارای لایه بندی و وجود لایه های سخت تا عمق 2 متر همراه با زهکشی ضعیف
- خاک بدون ساختمان و یا با ساختمان توده ای که از نظر نفوذپذیری مشکل دارد
- خاک های دارای سنگریزه زیاد
- خاک های با شوری بیش از 8 دسی زیمنس بر متر و SARبیش از 15
- وجود مقدار گچ و آهک زیاد به ویژه اگر سخت شده باشند
در ارتباط با خاک و ایجاد باغات پسته در ایران با این مسئله رو به رو هستیم که در اغلب مناطق پسته خیز کشور یا به طور کلی خاک حاصلخیز و یا قابل استفاده جهت کشت پسته نداریم و یا در صورت وجود به علت رقابت کشت سایر محصولات با پسته، کاشت و احداث باغات در زمین هایی صورت گرفته است که کیفیت مناسبی از نظر آب و خاک نداشته اند حال آنکه؛ پسته نیز مانند سایر گیاهان در آب و خاک با کیفیت و اراضی مناسب تولید بیش تری خواهد داشت.
خصوصیات مهم خاک برای کاشت پسته
- شوری کمتر از 6 دسی زیمنس بر متر
- نسبت جذب سدیم (SAR) کمتر از 15
- خاک عمیق (حداقل 2 متر) بدون لایه بندی شدید
- درصد حجمی سنگریزه یا ذرات درشت کمتر از 25 درصد
- عدم وجود لایه غیرقابل نفوذ تا عمق حداقل 1.5 متری
- بافت خاک نسبتا سبک تا متوسط
- درصد آهک کمتر از 20 درصد
- ظرفیت تبادل کاتیونی بیش از 15 سانتی مول بر کیلوگرم رس
به دلیل اینکه درخت پسته دارای دوره رشد و باردهی طولانی مدت می باشد و نیز دارای ریشه های عمیق می باشد به منظور استفاده از رطوبت خاک در لایه های عمیق بایستی عملیات آماده سازی زمین و از بین بردن لایه های سخت و اصلاح خاک قبل از کاشت انجام شود. در بسیاری از باغات پسته به ویژه مناطقی که تجربه کافی در زمینه کاشت پسته وجود نداشته این کار مهم رعایت نشده است و در نتیجه رشد رویشی دچار نقصان می شود و اغلب با تنش های تغذیه ای و شوری مواجه می شوند. بنابراین آماده سازی خاک و تسطیح زمین برای کاشت در باغ های پسته کاری ضروری می باشد.
