بیماری گموز یا شــیره ســیاه یکــی از مهمتریــن بیمــاری هــا در بیــن درختــان پســته اســت کــه عامــل اصلــی پدیــد آورنــده آن در درختــان پســته قــارچ فیتوفتــرا می باشد. بیمـاری گمـوز وابسـتگی بسـیار زیادی بـه نــوع آبیــاری داشته و عامــل اصلــی پراکنــش و ایجـاد ایـن بیمـاری آبیـاری غرقابـی اسـت. از زمانــی کــه سیســتم آبیــاری هــا بــه ســمت تحــت فشــار رفتــه اســت بــه نوعــی باعــث کاهــش ایــن بیمــاری شــده اســت. علائم گموز مـي توانـد شامل زردی خفيـف يـا رنجـوری و در نـوع شـدید آن سـبز خشـکی درختان پسته باشد. در مـورد نماتـد درخــت دچــار زردی عمومــي و شــديدتر از گمــوز شــده و غــده هــاي متعــددي در ريشــه تشــكيل مــي شــوند.
چگونگی ورود قارچ عامل بیماری گموز به باغات پسته
هیــچ کــس اطلاع دقیقــی ازاین موضوع نــدارد. ممكــن اســت ايــن قــارچ هــا حتــي قبــل از كشــت پســته نيــز در منطقــه وجــود داشــته و روي ســاير محصولات موجــود در مناطــق پســته كاري فعاليــت مــي کــرده اســت؛ يــا اينكــه بــا نهــال آلــوده وارد منطقــه شــده باشــد. در مــورد دامنــه میزبانــی گونــه هــای مختلــف فیتوفتــرا هنــوز تحقیقــات کامــل نیســت، ولـی برخـی از ایـن گونـه هـا شـاید ترجیـح میزبانــی داشــته باشــند.
مدت زمانی که درختان پسته در اثر این بیماری به طور کامل از بین می روند بستگی بــه ســن درخــت، شــرایط زمیــن و آبیــاری دارد. هــر چــه دوره هــای آبیــاری كوتاه تــر باشــد و ســن درخــت پاییــن تــر باشــد و مــدت زمــان غرقــاب مانــدن خــاک هـای سـنگین بیشـتر باشـد باعـث مـی شـود جمعیـت قـارچ بیش تر شده و قـارچ بـا جمعیـت بیشـتری بـه گیـاه حملـه مـی کنـد. ولـی در شــرایط عــادی در درختــان بــارده معمولا از زمــان شــروع آلودگــی، حداقــل حــدود 2 تــا 3 ســال طــول مــی کشــد تــا درخــت از بيــن بــرود. هــر چــه میزان باردهــی درخــت بالاتر باشـد حساسـیت آن بـه بیمـاری نیز بیش تر اسـت. شـوری آب و خـاک و رقـم پسـته در مقاومـت گیــاه موثرنــد.
نحوه آلودگی درخت به بیماری گموز
آلودگــی بــه دو صــورت اســت: پوســیدگی طوقــه و پوســیدگی ریشــه. پوســیدگی ریشــه بــه مراتــب خطرنــاک تــر و ریشــه آســیب پذیرتــر از طوقــه اســت. زمانــی کــه درخـت دچـار سـبز خشکی شده است، عمدتا بــا پوســیدگی ریشــه مواجه هستید امـا ممكـن اسـت در مـواردي كـه پوسـيدگي طوقـه نيـز شـديد باشـد ايـن اتفاق بيفتــد. پوســیدگی طوقــه در معــرض دیــد باغـدار اسـت و می تواند علائم را ببینـد. در آلودگـی طوقــه مــی تــوان پوســیدگی را تراشــید و بــا قــارچ کــش هــا محــل آلــوده را ضدعفونــی کــرد، ولــی اگــر بیشــتر از نصــف تنــه آلــوده باشــد احتمــال برگشــتن درخــت کــم اســت.
تاثیر شوری بر بیماری گموز
شــوری چنــد اثــر دارد. یکــی اینکــه بــر روی خـود قـارچ موثـر اسـت و در ابتـدا فعالیـت آن را افزایـش و سـپس فعالیـت قـارچ را کاهـش مـی دهـد. دیگـر اینکـه شـوری بـر روی گیـاه اثــر گــذار اســت و آن را ضعیــف مــی کنــد. البتــه بايــد توجــه داشــت كــه نــوع ايزولــه قـارچ عامـل بيمـاري و حساسـيت درخـت بـه شــوري از جملــه عوامــل مهــم و تأثيــر گــذار روي بيمــاري مــي باشــند. ولــي بــه طــور كلـي مـي تـوان گفـت كـه سـطوح پاييـن تـر شوری بيمـاري را افزايـش داده و معمولابا افزایش شــوري بيمــاري نيــز كمتــر مــي شـود، ولـي بايـد توجـه داشـت كـه ايـن يـك قاعــده كلـي نيســت.
تاثیر تغییر سیستم آبیاری بر بیماری گموز
تغييــر سيســتم آبيــاري از غرقابی بــه قطــره اي بــه همــراه ســاير روش هــاي كنترلــي مــي توانــد شــدت بيمــاري را در بــاغ هــا كاهــش دهــد. واقعيــت اين اســت كــه وقتــی باغــی بــه يكــي از بیمــاری هــای خاکــزاد آلــوده شــد نمــی توان آن را بــه طــور کامــل از بیــن برد، فقــط بایــد بــا آن کنــار آمــد و آن را مدیریـت کـرد. وقتـی آبیـاری غرقابـی انجـام مــی شــود و آب چندیــن ســاعت روی ســطح خـاک باقـی مـی مانـد، بـه نوعـی قـارچ بـه تکثیــر و رشــد بیشــتر تحریــک می شود. در بـاغ هایـی کـه بـه شـیوه غرقابـی آبیـاری مــی شــوند، بــا ایجــاد تشــتک اطــراف تنــه درختــان و یــا درســت کــردن بــازه هــا در فاصلـه حـدود نیـم متـری تنـه درخـت مـی تــوان از تشــدید بیمــاری جلوگیــری کــرد. در برخــی مناطــق کــه یــک لایه ســخت در عمــق خــاک وجــود دارد، بهتــر اســت باغداران ایــن لایه را بشــکنند تــا مانــع از ماندآبــی شــدن شــود. در غیــر ایــن صــورت ریشـه هـا در عمـق 1.5 متـری محـدود مـی شــوند و از پاییــن شــروع بــه پوســیدن مــی کنند. اســتفاده از جوهــای ســیمانی بــرای آبیــاری و اولویــت بنــدی قطعــات بــاغ بــه منظــور آبیــاری جداگانــه قطعــات آلــوده در کنتـرل ایـن بیمـاری موثرنـد. اگـر قصد کاشت درخت جدید دارید بایستی جــای درخــت آلـوده را بـا قـارچ كـش هايـي ماننـد اکسـی کلــرور مــس یــا بــوردو ضدعفونــی کــرد. معمولا بیمـاری گموز در بـاغ بصـورت لکـه ای دیـده مـی شـود و در چنـد درخـت اطـراف منبـع آلودگي اصلــي زودتــر از ســاير درختــان علائم بيمــاري ظاهر می شود. باید به این نکته توجه داشت كــه چــون همــه درختــان پســته مقاومــت و تحمــل یکنواختــی در مقابل ایــن بیمــاری ندارنــد، نمــي تـوان انتظـار داشـت كـه كل درختـان يـك بــاغ يــك دفعــه نشــانه هــاي بيمــاري را از خــود بــروز دهنــد.
مبارزه و کنترل بیماری گموز در باغات پسته
قــارچ کشــی کــه بــرای ایــن بیمــاری موثر می باشد اِلیـت اسـت. ایـن یـک قـارچ كـش سیسـتمیک اسـت. اسـتفاده از قـارچ کـش اِلیـت را از هفتـه دوم اردیبهشــت بــه فاصلــه 7 تــا 10 روز بــا چهــار نوبــت سمپاشــی و بــا غلظــت 2.5 در هــزار را پیشــنهاد می شود. مناطقــی کــه از اطـراف درختـان آلـوده و خشـک شـده هسـتند، چــه در خــود ردیــف و چــه در ردیــف هــای کنــاری ایــن مناطــق بایــد در 3 نوبــت دیگــر بــه فاصلــه 7 تــا حداکثــر 10 روز بــا غلظــت 2 در هـزار سمپاشـی شـوند. محلـول پاشـي اليـت در ســال بعــد، بايــد حتمــا با نظر کارشناس گياه پزشــكي انجام شود. اســتفاده از قـارچ كـش الیت معمولا از همان سال اول اثـر خـود را در كنتـرل بيمـاري گمــوز نشــان مــي دهــد.
