هدف استفاده از اسید سولفوریک در کشاورزی

خاك هــاي مناطــق پســته كاري كشــور داراي درصــد آهــك بالا و در نتيجــه pH قليايــي هســتند. در ايــن شــرايط جــذب اغلــب عناصــر غذايـي مـورد نيـاز گيـاه بـا مشـكل مواجه شده و رشـد و عملكـرد كمـي و كيفـي محصـول تحـت تأثيـر قـرار می دهد. از طـرف ديگـر، بســياري از خاك هــاي مناطــق پســته كاري شــور و ســديمي بــوده و بــا وجــود ســديم تبادلــي روي ســطح ذرات خــاك، خصوصيــات فيزيكـي، شـيميايي و بيولوژيكـي مناسـب ندارنـد. كاربـرد مـواد آلـي، گوگـرد، گـچ و اسـيد سـولفوريك از جملـه راه هـاي تعديـل و اصلاح pH  و همچنيـن سـديمي بـودن خـاك بـه شـمار مي آينـد. در اغلـب تحقيقـات انجـام شـده نشـان داده شـده اسـت كـه اسـيد سـولفوريك اثــرات اصلاحی خــود را سریعتر در خــاك و بــه دنبــال آن روي گيــاه ظاهــر می کند. اســيد ســولفوريك بــا كاهــش pH موضعــي محيـط اطـراف ريشـه ميتوانـد باعـث جـذب بيشـتر عناصـر غذايـي مهمـي ماننـد فسـفر، آهـن، روي، منگنـز و مـس شـود و همچنيـن بـا انحـال كربنـات كلسـيم موجـود در خـاك و آزاد سـازي كلسـيم باعـث جايگزينـي سـديم سـطح ذرات خـاك بـا كلسـيم و اصلاح خاك هـاي شـور و سـديمي گـردد. شـور و سـديمي شـدن خـاك بخش هـاي وسـيعي از مناطـق خشـک و نيمـه خشـک را تحـت تأثيـر قـرار داده اسـت. حـدود نيمـي از اراضـي زيــر کشــت آبــي دنيــا مــورد تهديــد شــوري و ســديم قــرار گرفتــه انــد. خاك هـاي شـور و سـديمي خصوصيـات فيزيکـي، شــيميايي و بيولوژيکــي نامطلوبــي دارنــد کــه باعــث کاهــش عرضــه عناصـر غذايـي و در نهايـت اُفـت رشـد و عملکـرد گيـاه می شود. بـه دليــل محدوديت هــاي خاك‌هــاي شــور و ســديمي، ضــرورت اصلاح و احيــا ايــن اراضــي کــه پتانســيل و قابليــت کشــت و کار در آنهــا وجــود دارد، امــري اجتنــاب ناپذيــر می باشد. از ايــن رو بــراي اصلاح خاك‌هــاي شــور و ســديمي، روش هــاي متفاوتــي توســط محققــان اســتفاده شــده اســت. مبنــاي اصلاح خاك‌هــاي ســديمي جايگزيــن نمـودن سـديم تبادلـي توسـط کلسـيم می باشد. سـديم جايگزيـن شـده بـا آبشـويي از ناحيـه ريشـه و يـا نيمـرخ خـاك خـارج می شود. منبـع رايــج بــراي تأميــن کلســيم مــاده اي اســت کــه خــود داراي کلســيم باشـد و يـا اينکـه پـس از مصـرف باعـث انحلال آن در خـاك شود.

روش های اصلاح خاک های سدیمی

دو روش بـراي اصـاح چنيـن خـاک هايـي وجـود دارد کـه شــامل:

1. افــزودن منبــع حــاوي کلســيم در خاك‌هــاي غيرآهکــي
2. افزايــش حالليــت کلســيم موجــود درخــاک هــاي آهکــي

مـاده آلـی، گـچ و اسـيد سـولفوريک برخـي ازاصلاح کننـده هـایی می باشند کـه مـورد اسـتفاده قـرار مـي گيرنـد. علاوه بـر ايـن، اصلاح خــاك هــاي شــور و ســديمي از طريــق آبشــويي نيــز توســط برخــي از پژوهشــگران انجــام شــده اســت. خــاك هــاي شــور و سـديمي کـه آهکـي نيـز هسـتند، در بسیاری از مناطـق خشـک و نيمـه خشـک جهان گسترده شده اند. از آنجــا کــه حلالیت آهــک در آب  بــراي تأميــن کلســيم بــه طــور معمــول بســيار کــم اســت، معمولا از يـک مـاده اسـيدي و يـا اسـيدزا اسـتفاده مـي شـود.  در خاك‌هــاي آهکــي، اســيد ســولفوريک بــه دليــل واکنــش بــا كربنــات کلســيم، باعــث تأميــن منبــع کلســيم محلــول در خــاك می شود. بــه علــت افزايــش انحلال پذیری منابــع کلســيم دار در حضــور اســيد ســولفوريک مي تــوان از ايــن مــاده بــه عنــوان يــک عامـل تسـريع کننده دراصلاح  خاكهـاي شـور و سـديمي بهـره بـرد.

اســیدیته خــاک مشــخص مي کنــد کــدام عناصــر توســط ريشــه ها جـذب شـوند. عناصـري ماننـد آهـن، روي، منگنـز و مـس از مهمتريـن عناصــري هســتند كــه در شــرايط pH هــاي كمتــر خــاك، توانايــي جـذب بيشـتر توسـط گياهـان دارنـد. در باغـات پسـته به دليـل pH بالای خـاک، کمبـود عناصـر کم مصـرف تقريبـا در تمامــي باغــات پســته مشــاهده مي شــود. خاک هــاي قليايــي داراي مقاديــر بالایی از يون هــاي بيکربنــات هســتند کــه متأســفانه تأثيــر منفــي روي رشــد و عملكــرد درختــان گذاشــته اند و همچنيـن در جـذب عناصـر مـورد نيـاز درختـان پسـته نيـز اختلال ايجــاد کرده انــد. بنابرايــن، اصلاح خــاك در باغ هــاي پســته از اولويت هــاي مديريــت جــذب عناصــر غذايــي بــه شــمار مي آيــد.

كاربـرد اسـيد سـولفوريك در خـاك از دو جنبـه قابـل بررسـي می باشد:

1. اثـر بـر pH محيـط اطـراف ريشـه و بهبـود جـذب عناصـر غذايـي فســفر، آهــن، روي، منگنــز و مــس. يکــي از فاکتورهــاي اساســي در جـذب مـواد غذايـي توسـط درختـان از خـاک، pH خـاک اسـت  pH.خــاک بــه صــورت مســتقيم روي ميکروارگانيســم هــاي موجــود در خـاک و همچنيـن جـذب عناصـر و مـواد غذايـي مختلـف تأثيـر مـي گــذارد.
2. کمــك بــه اصــاح خاك هــاي شــور و ســديمي از طريــق جايگزينـي سـديم روي سـطح ذرات خـاك توسـط كلسـيم آزاد شـده از اثـر اسـيد سـولفوريك بـر آهـك موجـود در خـاك. البتـه ايـن دو اثـر در ارتبـاط بـا هـم هسـتند.

روش های کاربرد اسید سولفوریک در کشاورزی

1. اســتفاده از اســيد ســولفوريك بــه همــراه آب آبيــاري بــه روش غرقابــي.

در ايـن روش در هنـگام آبيـاري بـا اسـتفاده از تانكرهـاي مخصـوص، اسـيد بـه مقـدار مشـخص و مناسـب بـه آب آبيـاري اضافـه شـده و ضمــن اصلاح pH آب ميتوانــد باعــث اصلاح موضعــي pH خــاك اطـراف ريشـه هاي ريـز گيـاه شـده و جـذب عناصـر غذايـي را افزايـش دهـد

• اســتفاده از اســيد ســولفوريك در سيســتم هاي آبيــاري تحــت فشــار.

در سيسـتم هاي آبيـاري تحـت فشـار بـه شـرط آنكـه تمهيـدات لازم بــراي جلوگيــري از خوردگــي لوله هــا و اتصالات  توســط اســيد در نظـر گرفتـه شـود. مي تـوان تانكـري ويـژه تزريـق اسـيد در سيسـتم آبيــاري در نظــر گرفــت و از مزايــاي آن بــراي شستشــوي سيســتم آبيــاري و قطره چكان هــا، اصلاح  pH آب و خــاك در طــول فصــل و اصلاح خـاك در زمسـتان بهـره بـرد.

• اسـتفاده از اسـيد سـولفوريك در حجـم بالا در خاك هـاي شـور- سـديمي همـراه آب آبيـاري يـا قبـل از آبيـاري و انجـام آبيـاري بعـد از آن
• زريــق اســيد ســولفوريك در ســايه انــداز درختــان (توسط دستگاه بیولیفت) و آبيــاري بعــد از آن.

ايــن دســتگاه بــا فشــار هــوا ســوپر جــاذب يــا هــر مــاده ديگــر را بــدون صدمــه بــه ريشــه درختــان در عمــق دلخــواه 20 تــا 120 ســانتي متري قــرار مي دهــد. ايـن عمليـات هیچگونه  آلودگـي بـراي خـاک و گيـاه نداشته و بـا بيشـترين صرفه جويــي در زمــان و منابــع و کمتريــن ميــزان اســتفاده از مــواد افزودنـي بـه خـاک ، هـم اقتصـادي اسـت و هـم بيشـترين سـازگاري بـا محيـط زيسـت را دارد. عمـده زمينـه کاربـرد آن، نواحـي ريشــه ها در خاک هــاي خشــک و فشــرده مي باشــد.

• اســتفاده از نــازل هــاي پاششــي ســپردار: بــراي حفاظــت تنــه و شــاخ و بــرگ درختــان، تجهيزاتــي طراحــي شــده اســت كــه همزمـان بـا تيمـار خـاك نزديـك درختـان، از تنـه و شـاخ و بـرگ و همچنيـن راننـده حفاظـت مي شـود.

استفاده از اسید سولفوریک در باغات پسته

اســتفاده از اســيد ســولفوريک، درکشــورهاي مختلــف دنيــا و بعضــي نقــاط کشــورمان بــراي اصلاح خاک هــاي کشــاورزي مرســوم اســت، امــا اســتفاده از آن در باغــات پسـته ايـران سـابقه چنـدان طولانی نداشـته و محـدود بـه تعـدادي از باغدارانـي اسـت کـه بـه صـورت تجربـي بـه ايـن امـر اقـدام کرده اند. ارزيابـي اثـر كاربـرد مقاديـر مختلـف اسـيد در زمان هـاي مختلـف در چهـار بخـش انجـام خواهـد شـد. این چهار بخش شامل:

1. خصوصيــات خــاك
2. عناصر برگ
3. عملکرد و کیفیت میوه
4. صفات رویشی و زایشی درختان پسته

نکات فنی و ایمنی

اثـرات سـودمند اسـيد سـولفوريک در کشـاورزي بـر کسـي پوشـيده نيسـت، ولـي بـه دليـل ماهيـت اين مـاده، اسـتفاده نادرسـت از آن نـه تنهـا فايده اي نخواهــد داشــت، بلکــه عــدم رعايــت ملاحظات فنــي و ايمنــي آن ســبب فاجعه هـاي انسـاني، زيسـت محيطـي و اجتماعـي خواهـد شـد. بـه هميـن منظــور پيشــنهاد مي شــود بــراي پاشــش اســيد در زمين هــاي کشــاورزي و اجــراي دســتورالعمل هاي اســتفاده از اســيد، متوليــان کارآزمــوده و آمـوزش ديـده اي تعييـن و ضمـن آمـوزش بـه کشـاورزان بـا نظـارت آنهـا پاشـش ها انجـام شـود. ايـن امـر سـبب مـي شـود تـا کشـاورزان محتـرم اقــدام بــه پاشــش اســيد نکننــد.