تشـکیل میوه هـای پـوک در ماه هـای خـرداد و تیـر یعنـی همزمان با نمــو مغــز نیــز بــه وقــوع می پیونــدد کــه در ایــن حالــت جنین هــای تلقیــح شــده قــادر بــه رشــد و نمــو و پــر کــردن دانــه نیســتند. تشـخیص ایـن کـه پوکـی یـک میـوه در کدام یـک از مراحـل تشـکیل یـا پـر شـدن میـوه اتفـاق افتـاده بسـیار مشـکل می باشد. عوامــل زیادی در ایــن پدیــده به طــور مســتقیم و غیرمسـتقیم نقـش دارنـد کـه به طـور خلاصه برخـی از ایـن عوامـل در ایــن مقالــه بررســی شــده اند.
ژنتیک
پژوهش هـای مختلـف نشـان داده اسـت کـه درصـد پوکـی در ارقـام مختلــف و در پایه هــای مختلــف پســته متفــاوت اســت کــه ایــن مســئله نشــان دهنــده نقشــه پتانســیل ژنتیکــی پایــه و پیونــدک در بــروز ایــن پدیــده می باشد. مشــخص شد کــه بیــن ارقــام تجــاری میـزان پوکـی ارقـام کلـه قوچـی و اوحـدی به طـور معنـاداری بیش تر از ارقــام اکبــری و احمــد آقایــی اســت. ژنوتیــپ درخــت گــرده زا و نوع دانه گرده می توانــد در کاهــش و یــا افزایــش نــوع دانــه گــرده و نیــز احتمالا پوکـی پسـته موثـر باشـد، امـا پژوهش هـای بیشـتری در ایـن زمینـه بایستی انجام شود. در اثــر عوامــل ژنتیکــی و تغذیــه اي هرچــه ضخامــت پوســت ســبز و پوســت اســتخوانی کمتــر باشــد، هدایــت گرمــا بــه داخـل میـوه و جنیـن زودتـر صـورت گرفتـه و خسـارت بیشـتري بـه جنیـن در حـال رشـد در داخـل میـوه وارد می شـود. ضخامـت پوسـت اسـتخوانی بـه مراتـب نسـبت بـه ضخامـت پوســت ســبز اهمیت بیش تری دارد. تغذیــه نامناســب، مخصوصا کمبــود کلســیم سـبب کاهـش ضخامـت و اسـتحکام پوسـت اسـتخوانی شـده و میـزان خســارت ســقط جنیــن و پوکــی را افزایــش مــی دهــد.
گرده افشانی
در بسیاری از مناطـق پســته کاری بــه دلیــل تعـدد درختـان نَـر، در ابتـدای فصــل رشــد ابرگــرده وجــود دارد و کمبــود گــردۀ مطلــوب مطــرح نیســت؛ به نظــر می رســد در چنیــن شــرایطی بــروز پوکــی مربــوط بــه گلهــای مـاده می باشد. در یـک خوشـه گل تعـداد زیـادی گلچـه شـامل گلچه هـای طبیعـی بـا قابلیـت بـاروری و گلچه هـای کوچـک نابـارور وجـود دارد. تعـداد و توزیـع گلچه هـای نابـارور از یـک طـرف بـه پتانسـیل ژنتیکـی رقـم مربـوط بوده و از طـرف دیگــر بــا محدودیت هــای تغذیــه ای، هورمونــی و کربوهیدراتهــا ارتبــاط دارد. گلچه هــای نابــارور معمولا در ۴ هفتــه اول پــس از بــاز شــدن ریــزش می کننــد. سـقط تخمـک و عـدم تمایـل کامـل تخمـدان در زمـان گلدهـی منجـر بـه ریـزش گل و یـا ریـزش میـوه اولیـه می شـود و در برخـی از مـوارد میـوه اولیـه رشـد می کنـد، امـا در نهایـت پـوک می ماند.
عوامل موثر بر سقط جنین پسته
تغذیه
مدیریــت مناســب کود دهــی باغــات نقــش بســیار مهمــی در کاهــش درصــد پوکــی محصــول دارد. به نظــر می رســد کــه عناصــر نیتــروژن، بــور و روی در جوانه زنــی دانــه گــرده، رشــد لولـه گـرده در خامـه، بقـای کیسـه جنینـی و جلوگیـری از سـقط تخمـک نقـش ویـژه ای ایفـا می کننـد. لازم بـه ذکـر اسـت کـه عـدم تعـادل عناصـر پرمصـرف و کـم مصـرف و محدودیت هـای تغذیــه ای نقــش مهمــی در افزایــش ایــن پدیــده پوکی دارد. برخــی از پژوهش هـا در کالیفرنیـا نشان دهنده این اسـت کـه ثابـت نگهداشـتن میــزان بــور برگ هــا بالاتر از ۳۲۰ پی پی ام از افزایــش تولیــد میوه هــای پــوک جلوگیــری می کنــد. يكــي ديگــر از عوامــلی که بر ســقط جنیــن موثر می باشد كمبــود كلســيم ناشــي از زيــادي منيزيــم در محلــول خــاك باشــد. يكــي از علائم كمبــود كلســيم، حساســيت ميــوه بــه آفتــاب ســوختگي اســت. ميوه هــاي دچــار كمبــود كلســيم و پتاســیم بــه آفتــاب ســوختگي و ســقط جنیــن حســاستر می باشند. تشــديد علائم آفتــاب ســوختگي در ميــوه پســته در اثــر كمبــود كلســيم و پتاســیم است.
تنش های مختلف محیطی
دمــای بالا و گرمازدگــی در زمان هــای بــاز شــدن گلهــا، گــرده افشــانی اولیــه میــوه و همچنیــن در زمــان رشــد و نمــو جنیــن، ســبب افزایــش پوکــی میوه هــا می شود. عارضــه آفتــاب ســوختگی در پســته کــه بــه دلایل مختلــف از جملــه تابــش شــدید نــور خورشــید و افزایــش دمــا ایجــاد می شود نیــز میتوانــد ســبب ایجــاد میوه هــای پـوک شود. مشـخص شده اسـت کـه جنیـن اکثـر میوههایـی کـه دچـار آفتـاب سـوختگی می شــوند ســقط شــده و ایــن میوه هــا به صــورت پــوک و نیمــه مغــز خواهند بــود. تنــش خشــکی، شــوری و دوره هــای آبیــاری طولانی مــدت ســبب افزایــش درصــد پوکــی محصــول می شــوند. گرمــای شــدید در فصــل تشـکیل میـوه باعـث سـقط جنیـن یـا پوکـی پســته می شــود. در کل درخــت پســته تــا حــدودی بــه گرمــا مقــاوم بوده ، امــا گرمــای بالای ۴۲ درجــه باعــث آفتــاب ســوختگی شــدید و پوکــی پســته می شود.
تنش آفات و بیماری ها
تنــش آفــات و بیماری هــای مختلــف نیــز در ســقط جنیــن و پوکــی موثــر می باشند ؛ به طــوری کــه پژوهش هــا نشــان می دهنــد کـه نسـل های آخـر شپشـکها بـه گونـه ای قادرنــد بــه جنیــن آســیب برســانند کــه ســبب پوکــی میــوه شــده و امــکان تمایــز ایــن نــوع پوکــی بــا پوکــی فیزیولوژیکــی برخــی مــوارد ســخت و غیرممکــن اســت. زنبورهـای مغزخـوار، سـن ها و حتـی پروانـه کــراش نیــز می تواننــد ســبب جلوگیــری از تشــکیل میوه هــای رشــد جنیــن و متعاقبــا پــوک و نیمــه مغــز شوند. اگــر چــه در ارتبــاط بــا تأثیــر بیماری هــای مختلــف پسـته بـر پدیـده پوکـی پژوهش هـای کمـی انجـام شده اسـت، امـا آنچـه مشـخص اسـت ایـن اسـت کـه از درختـان آلـوده نمی تـوان محصــول بــا کیفیــت و کمیــت مناســب انتظـار داشـت. اگرچـه کاهـش درصـد پوکـی محصــول به دلیــل عــدم شــناخت عمیــق از ایــن پدیــده و به دلیــل ماهیــت پیچیــده آن امــری مشــکل بــه نظــر می رســد، امــا مدیریـت مناسـب آبیـاری، کود دهـی و آفـات و بیماری هــا ســبب جلوگیــری از ضعــف عمومــی درختــان شده و به طــور قابــل توجهــی از افزایــش درصــد پوکــی محصــول در باغــات جلوگیری می کند.
نقش هرس فرم در کاهش سقط جنین
عملیـات باغـی شـامل روش هـای سـربرداری و تنــک شــاخه می تواننــد ســبب کاهــش درصــد پوکــی شوند. درصورتیکــه هــرس بـه درسـتی انجـام شـود شـاخه هاي بـارده در داخــل تــاج درخــت نیــز به وجــود می آینــد و از تابــش مســتقیم نــور خورشــید بــر روي میوه هــا جلوگیــري می شــود. در صورت عــدم هــرس مناســب، ایــن شــاخه ها در حاشــیه بیرونــی ســایه انــداز و در معــرض تابــش مســتقیم نــور خورشــید قــرار می گیرنــد. همچنیــن، بــه علــت ویژگــی غالبیــت انتهایــی، شــاخه هاي طویــل و پــر رشــد بــا قطــر کــم و بــا تعــداد شــاخه جانبــی کــم بــه وجــود می آیــد، بنابرایــن در ایــن شــاخه ها بــا شــروع رشــد مغــز بــه سـنگینی خوشـه ها اضافـه شـده و در اثـر آن، انتهـاي شـاخه بـه طـرف زمیـن خـم می شـود. ایـن تغییـر مـکان شـاخه، سـبب قـرار گرفتـن شـاخه ها در معـرض هـواي گـرم مجـاور خـاك و تابــش مســتقیم خورشــید بــر میوه هایــی مى شــود کــه قبلا در ســایه قــرار داشــتند و بــه ایــن ترتیــب میــزان آفتــاب ســوختگی افزایــش می یابــد. خســارت در میوه هایــي کــه به طــور ناگهانــی در معــرض تابــش مســتقیم نــور خورشــید قــرار می گیرنــد بــه مراتــب بیشــتر از میوه هایــی می باشند کــه از همــان زمــان تشــکیل در معــرض تابــش خورشــید بوده انـد.
نقش تامین نیاز آبی در کاهش سقط جنین
جلوگیـری از تنش هـای آبـی در زمـان رشـد و نمـو میـوه و جنیـن افزایـش تولیـد میـوه هـای پـوک را کاهش می دهد. برخــی از محققیــن در تعییــن مناســب ترین دوره آبیـاری در درختـان پسـته نتیجه گیـری کردنـد کـه بهتریـن دوره آبیـاری ۳۰ تـا ۴۵ روز (بافـت متوسـط تـا سـنگین) در ماه هـای خنــک ســال ماننــد- فروردیــن تــا اواســط خـرداد و نیـز از شـهریور تـا آبـان مـاه بـوده و در ماه هـای گـرم سـال یعنی اواسـط خـرداد تـا اوایـل شـهریور دور آبیـاری مناسـب، ۲۵ تـا ۳۰ روز (بافـت متوسـط تـا سـنگین) اسـت. بــرای جلوگیــری از تنــش خشــکی تأمیــن نیــاز آب در هــر هکتــار از بــاغ پســته بــه مقــدار 1200 متــر مکعــب در خــرداد، تیــر و مـرداد مـاه توصیـه می شـود. همچنیـن اسـتفاده از کـود سـولوپتاس جهـت تأمیــن نیــاز درختــان می توانــد در کاهــش ســقط جنیــن موثــر باشــد. اســتفاده از سـیلیکات پتاسـیم بـا دوبـار محلول پاشـی در خـرداد مـاه و تیرمـاه سـبب کاهـش حـرارت درمحفظــه پوســته اســتخوانی و کاهش آفتاب سوختگی موثر است. همچنیـن، حفـظ پوشـش گیاهـی کـف بـاغ ضمــن افزایــش رطوبــت در کاهــش اثــرات آفتـاب سـوختگی می توانـد در کاهـش سـقط جنیــن موثــر باشــد
