سرخشکیدگی یکی از بیماری های مهم درختان پسته است که در اثر آن سرشاخه های درختان خشک می شود ویکی از بیماری های مهمی است که در طول سال های گذشته باعث کاهش چشمگیری در میزان محصول شده است. به طور کلی بیماری سرخشکیدگی زمانیکه محیط و شرایط آب و هوایی مناسب جهت رشد درختان پسته وجود نداشته باشد شدت تخریب بیش تری دارد. همچنین از بین رفتن تعادل میان عناصر غذایی، کاهش کیفیت آب بیاری و افزایش اثرات ناشی از خشکسالی و عدم وجود مقدار آب کافی جهت آبشویی باعث تضعیف درختان در مقابل بیماری سرخشیدگی شده و شدت این بیماری را افزایش می دهد. در سال های گذشته بیماری سرخشکیدگی درحال افزایش است و این به دلیل تغییرات اقلیم، کاهش کمیت و کیفیت آب آبیاری و نیز ضعف تغذیه ای درخت پسته و خاک می باشد.
تاریخچه بیماری سرخشکیدگی در ایران
بیماری سرخشکیدگی نخستین بار توسط امینایی و ارشاد در سال 1386 در استان کرمان شناسایی شد و گزارش گردید.
عوامل موثر برتشدید ویا کاهش بیماری سرخشکیدگی
فعالیت قارچ های عامل بیماری در ماه های گرم سال حداکثر می باشد وبه تدریج در فصل پاییز فعالیت قارچ کاهش یافته، در زمستان به دلیل شرایط نامساعد قارچ های عامل بیماری در کانون های آلوده در حالت غیرفعال می باشند. نحوه ی مدیریت باغ، عوامل تغذیه ای و نوع آب و خاک نقش موثری در کاهش یا افزایش بیماری سرخشکیدگی دارند.
افزایش میزان سدیم خاک، جذب کلسیم را کاهش داده و سرخشکیدگی را افزایش می دهد و همچنین با کاهش میزان پتاسیم قابل دسترس باعث تشدید بیماری سرخشکیدگی می شود. از طرف دیگر افزودن روی به خاک میزان سرخشکیدگی کاهش می یابد.
با توجه به اینکه قارچ های عامل بیماری درختان ضعیف شده در اثر تاثیر سوء عوامل محیطی را بیشتر مورد حمله قرار می دهند پس مدیریت صحیح باغ و انجام عملیات زراعی مناسب در کنترل این بیماری نقش موثری ایفا می کند.
مهمترین قارچ های عامل بیماری سرخشکیدگی
- پسیلومایسز واریوتی
- ناتراسیا منگیفرا
- سایتوسپورا
نشانه های بیماری سرخشکیدگی
نشانه های بیماری در ابتدا به صورت لکه های کوچک سیاه رنگ در سطح پوست دیده خواهد شد که با پیشرفت بیماری، رنگ شاخه ها سیاه شده و به دلیل اختلاف رنگی که با قسمت های سالم درخت دارند تشخیص داده می شود. قسمت های آلوده فرورفته می شوند و در نهایت در محل آلودگی شانکر ایجاد می شود. بافت پوست و چوب شاخه در محل شانکر تا مغز چوب در امتداد طول شاخه تیره و سیاه رنگ می شود و شاخه به مرور زمان خشک می شود و در محل پوست شانکرهای خشک شده ترک های ریز عرضی مشاهده می شود.
وقتی آلودگی تمام قسمت های شاخه را فرا گرفت، قسمت انتهایی شاخه به همراه جوانه ها و خوشه ها پژمرده و چروکیده شده و شاخه ها از قسمت سرشاخه به سمت قاعده شاخه خشک می شود و به همین دلیل این عارضه را سرخشکیدگی نام نهاده اند.
مکانیسم دفاعی درخت در مقابل عارضه سرخشکیدگی
در نقاطی از سرشاخه یا تنه درخت که حالت نکروزه رخ داده است وبافت مرده می باشد مقداری شیره از درخت خارج می شود که این خروج شیره در واقع یک مکانیسم دفاعی برای جلوگیری از توسعه بیشتر بیماری می باشد.
رابطه سرخشکیدگی با نوع خاک
طبق تحقیقات انجام شده در خاک هایی که سدیم و نسبت جذب سدیم بالا باشد عارضه سرخشکیدگی بیشتر مشاهده می شود به این دلیل که بالا بودن سدیم جذب پتاسیم، کلسیم و روی را کاهش می دهد و منجر به شدت بیماری سرخشکیدگی می شود
چرخه بیماری و اپیدمی شدن سرخشکیدگی
با توجه به اینکه بیمارگرها فاقد اندام خاص جهت نفوذ و ورود به داخل گیاه می باشند، پاتوژن هایی که از طریق زخم های ایجاد شده روی گیاه از راه های مختلف، اهمیت ویژه ای دارند.
پاتوژن ها از طریق زخم هایی که در اثر حرارت و آفتاب سوختگی، سرمازدگی، هرس و برداشت محصول روی گیاه ایجاد می شوند به داخل گیاه نفوذ می کنند و پس از نفوذ سبب ایجاد بیماری و بروز علائم روی درخت می شود. انتشار عامل بیماری توسط باد و باران انجام می شود. پاتوژن ها هنگام شرایط نامساعد یعنی زمستان، در کانون های آلوده زمستان گذرانی می کند و هر زمان که شرایط مساعد شد، شروع به فعالیت و اسپورزایی می کند و از این طریق میزبان های جدید را آلوده کرده و به تدریج این بیماری در باغ اپیدمی خواهد شد.
یک نکته: عارضه سرخشکیدگی درباغ هایی که دچار ریزبرگی هستند و یا برگ های درختان می ریزد بیش تر دیده می شود، تغذیه مناسب با کود های حاوی روی مانند سولفات روی و یا کلات روی با جلوگیری از ریزش برگ ها و افزایش سطح برگ باعث افزایش مقاومت پسته در برابر این عارضه می شود.
عارضه سرخشکیدگی در باغات پسته
راهکارهای مدریتی کنترل بیماری سرخشکیدگی
- هرس شاخه های آلوده حدود 20 سانتی متر پایین تر از قسمت های تیره رنگ
- پوشاندن محل هرس به وسیله ی چسب باغبانی حاوی قارچ کش
- سوزاندن شاخه های آلوده بلافاصله بعد از هرس
- استفاده از وسایل هرس ضدعفونی شده
- حفاظت از شاخه های درختان در برابر اثرات ناشی از آفتاب سوختگی
- سوزاندن میزبان ها و کانون های آلودگی در اطراف باغ
- استفاده از ارقام مقاوم
- مبارزه مناسب و به موقع با آفت های سرشاخه خوار و چوبخوار پسته
ارقام حساس و مقاوم پسته در برابر بیماری سرخشکیدگی
ارقام کله قوچی و فندقی ارقام حساسی نسبت به بیماری سرخشکیدگی هستند و شاهد افزایش روز افزون این بیماری در این ارقام می باشیم. ارقامی مثل سفید پسته، احمدآقایی و اکبری مقاومت بیش تری به این بیماری دارند.
کنترل شیمیایی بیماری سرخشکیدگی
سموم قارچ کش توصیه شده برای کنترل این بیماری عبارتند از اکسی کلرور مس و بردو فیکس می باشند که مصرف آن در پاییز بعد از ریزش برگ ها و همچنین در اسفند ماه پس از هرس درختان توصیه می شود.دز مصرفی برای هردو قارچ کش اکسی کلرور مس و بردو به مقدار 10 در هزار می باشد.
بحث و نتیجه نهایی
با استناد به تجربیات و نتایج علمی به دست امده؛ بهترین راه درمان و پیشگیری بیماری سرخشکیدگی مدیریت اصولی باغ با تغذیه مناسب و اصولی، کنترل آفات و تنش های محیطی و رعایت اصول بهداشتی در باغ می باشد.
