بیمــاری فســاد مغــز پســته ماسو نامیده می شود. در ســال 1343 ،عامــل ایــن بیمــاری قارچــی بنــام coryli Nematospora مشــخص شد؛ ولــی نحــوه انتقــال آن بــه پســته روشــن نبــود تــا اینکــه در ســال 1351 بــار دیگــر ایــن عارضــه بــا شــدت بیشــتری در مناطق پســته کاری بــروز و بــه حالــت طغیانــی و تهدیدکننــده ای بــرای باغــداران پســته خودنمایــی کــرد. بــا بررســی هــای زیــادی کـه از طـرف محققیـن مربوطه در آزمایشـگاه بررســی آفــات و بیمــاری هــای گیاهــی بعمـل آمـد نحــوه انتقــال بیمــاری مشــخص گردیــد و معلــوم شــد کــه انواعــی از ســن هــا باعــث و ناقــل قــارچ مذکــور مــی باشــند. از ســال 1352 بررســی هــای اساســی بــه منظــور شناســایی حشــرات ناقــل و مطالعــه مرفولــوژی، بیمــاری زایــی و بیولــوژی ایــن 4 گونـه ازاین عوامـل آغـاز شد و نهایتـا سن هـا بـه عنـوان عامـل اصلـی خسـارت هـای وارده بـه بـاغ هـای پسـته شناخته شدند.
- ســن ســبز SP Brachynema (رنــگ ســبز بــا لکــه ســفید در پشــت)
- ســن ســبز SP Acrosternum (رنــگ ســبز یکدســت)
- سـن قهـوه ای amygdali Apodiphus )بنـام سـن قهـوه ای بـادام)
- ســن قرمــز panderus Lygaeus ( بــا رنـگ قرمـز و لکـه هـای سـیاه رنـگ)
2 گونــه ســن ســبز فــوق الذکــر بیشــتر از سـایر انـواع سـن هـا در باغات پسته مشاهده شدند در نتیجه حملـه ی همـه گونـه هـای سـن را در باغـات پسـته بـه سـن هـای سـبز نسـبت دادنـد. دو گونــه ســن ســبز Acrosternum و Brachynema به طور معمول زمســتان را زیــر بوتـه هـای گیاهـان مختلـف و یـا گاهـی در پناهــگاه هــای درختــان در ارتفاعــات مــی گذراننـد و در بهـار بـه محـض مسـاعد شـدن هـوا روی بوتـه هـای اسـپند، شـور، اشـنان، قیـچ و غیـره تخـم ریـزی کرده و پـوره هـا کـه سر از تخـم بیـرون می آورند و بعد از 5 مرتبه تعویـض جلـد تبدیـل بـه حشـره کامـل مـی شــوند. بنابرایــن نســل اول ایــن حشــرات روی علــف هــای هــرز مــی باشــند معمولا از نســل دوم بــه بعــد در بعضــی از ســال هـا از اواسـط بهـار بـه درختـان پسـته حمله می کنند و بـا نیـش زدن بـه دانـه هـای پسـته قبــل از ســخت شــدن پوســت اســتخوانی، موجــب ســیاه و خشــک شــدن آنهــا مــی شــوند. در اصطلاح محلــی بــه ایــن حالــت داغـو یـا داغوزدگـی نیز گفته می شود. بـه غیـر از حملـه سـن هـا عوامـل دیگـری نظیـر انـواع ســنک هــا، ســایر حشــرات مکنــده ماننــد پــوره پســیل، پــوره زنجــره، پــوره شپشــک هـا، پـوره و حشـره بالـغ تریپـس و همچنیـن لارو پروانـه هایـی مثـل میـوه خـوار پسـته، چوبخــوار پســته (کرمانیــا)، پروانــه کــراش، پروانــه هلیوتیــس و یــا حتــی در بعضــی از سـال هـا کـه هـوا طوفانـی تـوأم بـا گـرد و خــاک اســت هــر ضربــه ای کــه ذرات شــن بــه دانــه پســته تــازه تشــکیل شــده وارد کنند، موجـب سـیاه و خشـک شـدن دانـه و حالــت داغوزدگــی آن مــی شــود. بعد از ســخت شــدن پوســت اســتخوانی بــا توجــه بــه آلودگــی خرطــوم ســن هــا بـه قـارچ عامـل بیمـاری ماسـو از راه کانـال ورودی خرطـوم سـن کـه توسـط ترشـحات آنزیمـی مسـیر خـود را بـاز کـرده و نطفـه پســته و مغــز را آلــوده و فاســد مــی کنــد.
در مورد بیماری ماسوی پسته چه می دانید؟
بــا توجــه مطالعــات بیولــوژی ســن ســبز Brachynema ،ایـن حشـره سـاالنه 4 تـا 5 نسـل تولیـد مـی کنـد. حملـه آخـر فصـل ایـن سـن و سـایر انـواع دیگـر بـه محصـول پســته باعــث لکــه دار شــدن مغــز و کمــی وزن دانـه و تلـخ شـدن قسـمت آلـوده مغـز ً کاهــش ارزش اقتصــادی محصــول و نهایتــا مـی شـود. بــا توجــه مطالعــات بیولــوژی ســن ســبز Brachynema ،ایـن حشـره سالانه 4 تـا 5 نسـل تولیـد مـی کنـد. حملـه آخـر فصـل ایـن سـن و سـایر انـواع دیگـر بـه محصـول پســته باعــث لکــه دار شــدن مغــز و کمــی وزن دانـه و تلـخ شـدن قسـمت آلـوده مغـز و در نهایت کاهــش ارزش اقتصــادی محصــول می شود. در ابتــدای فصــل زمانــی کــه ســن هـا حملـه مـی کننـد، بـر اثـر تغذیـه آن هـا در روی پوسـت سـبز پسـته، شـیره گیاهـی بصــورت قطــرات شــفافی خــارج شــده و محــل تغذیــه کاملا قابل رویت است. همچنیــن در ســطح داخلــی میــوه شــبکه هــای تــور ماننــد ســفید رنگــی دیده می شود. از مرحلـه سـخت شـدن پوسـت اسـتخوانی تــا مغــز بنــدی میــوه هــا، علائم تغذیــه و لکــه هــای قهــوه ای رنــگ در روی پوســت ســبز رویــی دیــده نمــی شــود و محــل تغذیــه ســن هــا در ســطح داخلــی پوســت اســتخوانی بصــورت نقــاط ســیاه رنــگ مشاهده می شود. تغذیــه ســن هــا در ایــن مرحلــه از جنیــن در حــال رشــد، ســبب پوکــی و اســفنجی شــدن آن شده و در مغــز پســته باعــث ایجـاد لکـه هـای نکـروزه و فرورفتـه قهـوه ای رنـگ می شود، در ایـن مرحلـه سـن هـا قـادر بـه انتقـال قـارچ بیمـاری ماسـوی پســته هســتند.
روش هــای مبــارزه و کنتــرل ســن هــای ســبز ناقــل بیمــاری ماسو پسته
- جلوگیــری از کنــدن و از بیــن بــردن میزبـان هـای وحشـی سـن هـا در مناطـق کوهسـتانی و دشـت هـای اطـراف و مجـاور بــاغ هــای پســته.
- ممانعـت و خـودداری از کنـدن و از بیـن بــردن علــف هــای هــرز میزبــان اطــراف و داخـل بـاغ هـای پسـته در زمانـی کـه سـن هـا بـه سـمت بـاغ هـا هجـوم آورده انـد.
- از بیـن بـردن علـف هـای هـرز در اوایـل فصــل قبــل از هجــوم ســن هــا بــه ســمت بــاغ هــای پســته و در اواخــر فصــل بعد از برداشــت محصــول جهــت از بیــن بــردن کانــون هــای زمســتانگذران آفــت.
- انجــام مبــارزه شــیمیایی موثــر در کنتـرل سـن هـا در صـورت نیـاز و بـا توجـه بـه تراکـم جمعیـت و مرحلـه رشـدی میـوه پسـته تحـت نظـر کارشناسـان باتجربــه کشاورزی.
