زیست شناسی زنبور سیاه مغز خوار پسته
حشـره كامـل مـاده آفـت زنبور مغزخوار پسته بـه طـول 4 تا 4.5 ميليمتــر اســت و بــدن آن بــه رنــگ قهــوه اي مايــل بــه قرمــز بــوده، دارای ســر ســياهرنگ می باشــد و قفســه ســينه و شــكم آن داراي لكه هــاي ســياه می باشد. حشــره كامــل نــر دارای بــدن ســیاهرنگ، كوچكتــر از مــاده بــوده و 4 ميليمتــر طــول دارد. حشـرۀ کامـل نـر داراي پاهـاي زرد بـوده و پيــش ران آن در قاعــده تقر یبا ســياهرنگ می باشد. لارو كامــل این آفت كرمي شــكل و ســفيدرنگ آن، 8-6 ميليمتــر طــول داشــته و فاقــد پــا می باشــد. همچنیــن بــدن لارو، قوسي شــكل بــوده و داراي 13 حلقــه اســت كــه در دو انتهــا باريــك مي شــود. آروارۀ لارو بــه رنــگ قهــوه اي تيــره بــوده و داراي دو دندانــه اســت. شــفيرۀ ايــن حشــره شـبيه حشـرۀ كامـل بوده كـه بـه وسـيله لایه شفافی پوشیده می شود. زنبــور ســياه مغزخــوار پســته يــک نســل در ســال دارد و پا ييــز و زمســتان را به صــورت لارو کامــل، داخــل ميوه هــاي باقيمانــده روي درخــت يــا کــف بــاغ بــه حالــت دياپــوز مي گذرانـد. شـفيره هاي داخـل ميوه هـا تقریبا تـا اواسـط ارديبهشـت بـه حشـره كامـل تبديل می شــوند و حشــره كامــل بــا ســوراخ كردن پوســت ميــوه، خــارج مي شــود. حشــرات كامــل مــاده بعــد از جفت گيــري، تخم هــاي خــود را روي ســطح داخلــي پوســت اســتخواني ميــوه قــرار مي دهنــد. لارو ایـن حشـره، ابتـدا پوسـتۀ بـذر را سـوراخ كـرده و از لپه هـا تغذيـه می کنـد و ســپس از پوســته بــذر و قســمت هاي مختلــف پسته تغذيــه ميكنــد.
آفت زنبور مغز خوار پسته
بــا كامل شــدن رشــد مغــز و رســيدن ميوه هــاي پســته، رشــد لاروها نيــز كامـل مي شـود. ایـن آفـت در اواخـر زمسـتان دوبـاره شـروع بـه فعاليـت کـرده و باقي مانــدۀ مغــز و پوســته مغــز را کاملا می خــورد و در نهايــت بــه جــز فضولات چيـزي از مغـز پسـته را باقـي نمي گـذارد.
زیست شناسی زنبور طلایی مغز خوار پسته
رنــگ حشــرۀ كامــل آفــت زنبــورطلایی مغزخــوار پســته، زرد روشــن بــا جلای فلــزي و انــدازۀ بــدن آن بــه طــول 3تا 5.5 ميليمتــر اســت. شــاخك نخـي آن از 14 مفصـل تشـكيل شده اسـت. تخم ريـز تیـره رنـگ ايـن حشـره بـه حالـت بلنـد و خميـده اسـت. لارو کرمی شـکل ایـن حشـره در آخريــن مرحلــه زندگــي به طــول 6 ميليمتــر بــوده و رنــگ آن ســفيد کــدر اسـت. بـدن لارو، قوسي شـكل و سـر و بـدن آن از 13 بنـد تشـكيل شـده اسـت. آروارۀ لارو، داراي 6-4 دندانــه اســت و كوچك تــر از آرواره ی لارو زنبـور سـياه مغزخـوار پسـته اسـت. شـفيرۀ ايـن حشـره، زردرنـگ مي باشـد كـه بـه وسـيلۀ لایهٔ شـفافي پوشـيده شده اسـت.
ايــن آفــت زمســتان را به صــورت لارو داخــل ميوه هــاي باقيمانــده روي درخــت و كــف بــاغ ميگذرانــد. ايــن لاروها در اواخــر ارديبهشــت يــا كمـي ديرتـر، بسـته بـه شـرايط آب و هوايـي، بـه شـفيره تبديـل شده و حشـرات كامـل بـا سـوراخ كـردن پوسـته پسـته از آن خـارج می شوند. خـروج حشـرات كامـل نسـل زمسـتانه اوايـل خـردا مـاه شـروع شده و اوج خـروج آنهـا اواسـط خـرداد اتفـاق مي افتـد. حشـرات كامـل مـاده بعــد از جفتگيــري، تخم هــاي خــود را داخــل مغــز پســته قــرار می دهند و بعـد از تفريـخ تخـم، لارو از جنيـن پسـته و بـا شـروع رشـد مغـز، از مغـز آن تغذيــه میکنــد، ولــي از پوســته بــذر پســته تغذيــه نميكنــد.
آفت زنبور مغزخوار پسته
نحوه خسارت زنبور مغز خوار پسته
خسـارت این آفـت باعـث لکه دار شـدن، سـياه شـدن و خشـک شــدن ميــوه در خوشــه هاي درختــان پســته شــده كــه در ايــن مرحلــه خســارت خيلــي شــديدي بــه محصــول پســته وارد مي شــود. لاروهایی کـه بعـد از رشـد اوليـه مغـز بـه لپه هـا حملـه مي کننـد رشـد خــود را کامــل كــرده و در اواســط تيرمــاه بــه شــفيره تبديــل مي شــوند. پسـته هايي کـه در ايـن مرحلـه مـورد حملـه قرار می گیرند داراي رشـد عـادي می باشند. حشـرات كامـل نسـل اول بـا سـوراخ كـردن پوسـت سـبز پســته از اواخــر تيرمــاه تــا اوايــل مــرداد از ميوه هــا خــارج مي شــوند. سـوراخ خروجـي حشـراتكامل در ايـن نسـل بـا سـوراخ خروجـي نسـل زمسـتانه متفـاوت می باشد، بـه ايـن ترتيـب كـه در نسـل اول، چـون ميـوه در حــال رشــد اســت، پــس از ايجــاد ســوراخ، بافت گياهــي ترميــم شــده و برآمدگــي به وجــود مي آيــد. حشــرات كامــل ايــن نســل نيــز تخم هـاي خـود را داخـل مغـز پسـته قـرار داده و لاروها از لپه هـاي مغـز تغذيـه ميكننـد. بعد از تكميـل رشـد در درون ميـوۀ پسـته، وارد مرحلـه زمســتان گذراني مي شــوند. بــه ايــن ترتيــب ايــن آفــت دو نســل در ســال دارد.
راه های کنترل و پیشگیری از خسارت زنبور مغز خوار پسته
بـا توجـه بـه آن کـه اعمـال مديريـت صحيـح در باغ هـا و مراحـل فـرآوري پسـته، تأثيـر قطعـي در كنتـرل ايـن آفـت دارد؛ بنابرايـن بـه منظـور مبـارزه بـا ایـن آفـت، مـوارد زیـر توصیـه می شـوند:
- در زمــان برداشــت محصــول، خوشــه و دانه هــاي پســته بــه طــور كامــل از درختــان چيــده شــوند.
- پســته هايي كــه احتمــال آلودگــي در آنهــا وجــود دارد بــراي مراحـل فـرآوري بـه مناطـق غيرآلـوده حمـل نشـود.
- ضايعــات پســته در ترمينال هــاي فــرآوري و در ســطح باغ هــا يــا فضــاي بــاز انباشــته نشــوند؛ زيــرا دانه هــاي آلــوده بــه ايــن آفـت كـه بـه نظـر پـوك هسـتند معمولا در ضایعات فرآوری پســته وجــود دارنــد؛ بنابرايــن ضــرورت دارد ايــن ضايعــات بــه طريـق مناسـب معـدوم شـوند.
- بـا توجـه بـه نحـوه زندگـي زنبـور طاليـي مغزخـوار پسـته كـه خسـارت نسـل اول آن بـا سـياه و خشـک شـدن ميـوه پسـته مشـخص مـي شـود، برداشـت زود هنـگام و جمـع آوري و معـدوم کــردن پســته هــاي آفــت زده روي درخــت در ايــن مرحلــه و قبـل از خـروج حشـرات کامـل تابسـتانه باعـث کاهـش جمعيـت ايــن آفــت و همچنيــن باعــث كاهــش خســارت نســل دوم آن ميگــردد.
- بــا توجــه بــه بيولــوژي ايــن دو آفــت و اين كــه مــدت طولانی از زندگــي آنهــا به صــورت لارو درون ميوه هــاي آلــوده و باقيمانــده در روي درختــان پســته و ريختــه شــده در كـف بـاغ سـپري ميگـردد بنابرايـن مبـارزه شـيميايي بـا مرحلـه لاروی آفــت، امكان پذيــر نمی باشد. همچنيــن مبــارزه شــيميايي بــا حشــرات كامــل ايــن آفــت بــا موفقيــت كامــل همــراه نیست.
- جمــع آوري ميوه هــاي باقيمانــده روي درخــت و کــف بــاغ در طــول پاييــز و زمســتان و ســوزاندن آنهــا به طــوري کــه عمليــات جمــع آوري وســوزانيدن ميوه هــاي آلــوده حداکثــر تـا اواخـر اسـفند خاتمـه يابـد روشـي فـوق العـاده موثـر می باشد به شـرط آن کـه کليـه ميوه هـاي باقيمانـده در بـاغ، جمـع آوري و مبــارزه در يــک منطقــه بــه صــورت همگانــي انجــام شــود.
- در مجمـوع اساسـي ترين راه بـراي کنتـرل ايـن دو آفـت مديريـت مناســب مبــارزه مي باشــد. بدين نحــو کــه مــوارد فــوق رعايــت شـود و همچنيـن در صورتـي كـه در بهـار جمعيـت بالای ايـن آفـات مشـاهده شـد مبـارزه شـيميايي بـر عليـه آفـات ديگر پسـته طـوري تنظيـم شـود کـه روي حشـرات کامـل ايـن زنبورهـا نيـز موثـر باشـد.
