آبیاری زیر سطحی در باغات پسته

ariaaria
77 بازدید

بـا توجـه بـه کاهـش شـدید کمیت و کیفیت منابع آب زیرزمینی استفاده  از ســامانه های آبیــاری بــا بازدهــی بالا امــری اساســی اســت. ســامانه های آبیـاری تحت فشـار (بارانـی و قطـره ای) بـا توجـه بـه انتقـال آب در لولـه و امـکان آبیـاری دقیـق از بازدهـی بالایی برخـوردار هسـتند. اسـتفاده غیـر اصولـی از ایـن سـامانه ها، ماننـد انتخـاب نادرسـت زمـان و دور آبیـاری، باعـث کاهـش بازدهی در آنهـا می شـود. آبیـاری قطـره ای زیرسـطحی یکـی از روش هـای آبیـاری قطـره ای اسـت، بـا ایـن تفـاوت کـه لوله هـای آبـده و قطره چکانهـا در زیـر خـاک قـرار دارنـد و همیـن عامـل باعـث کاهـش تبخیـر از سـطح خـاک می شـود. در ایـن نـوع آبیـاری، آب از طریـق قطره چـکان در زیـر سـطح خـاک، در ناحیـه توسـعه ریشــه در اختیــار گیــاه قــرار میگیــرد. اســتفاده از روش آبیــاری زیرســطحی بیــش از 50 ســال اســت کــه ابتــدا بــه شــکل های مختلــف، از جملــه کــوزه ای، لوله هــای تــراوا، لوله هــای پالســتیکی ســوراخ دار و غیــره شــروع شــده اســت. در دهــه اخیــر بــا پیشــرفت علــم، قطره چکانهــای مخصــوص بــرای کاربــرد زیرسـطح خـاک تولیـد شـده اسـت. در ایـران نیـز کاربـرد ایـن روش در باغ هـا )بویــژه پســته) بیــش از 10 ســال اســت کــه شــروع شــده و در حــال حاضــر حـدود 10000 هکتـار از باغ هـای پسـته در اسـتان های کرمـان، یـزد، سـمنان، خراسـان رضـوی و فـارس بـا ایـن روش آبیـاری میشـوند. بنابرایـن توسـعه ایـن روش، در صـورت طراحـی، اجـرا و از همـه مهمتـر مدیریـت صحیـح بهره بـرداری میتوانــد نســبت بــه روش آبیــاری قطــره ای ســطحی دارای مزیت هــای زیــادی باشــد.

اجزا یک سامانه آبیاری قطرهای زیرسطحی

یــک ســامانه آبیــاری قطــره ای زیرســطحی از قســمت های مختلفــی ماننــد ایسـتگاه پمپـاژ، واحـد کنتـرل مرکـزی، لوله هـای اصلـی، نیمـه اصلـی و آبـده، قطره چکانهــا و شــیرآلات مختلــف تشــکیل شــده اســت. تفــاوت اجــزا آن بــا روش قطــرهای ســطحی در نــوع قطره چــکان، قــرار گرفتــن لوله هــای آبــده در زیــر ســطح خــاک، نصــب لولــه شست وشــو در انتهــای لوله هــای آبــده و شــیر تخلیـه هواسـت.

ایستگاه پمپاژ

شـامل اسـتخر یـا حوضچـه، سـوپاپ مکش، لولـه مکش، پمـپ، لرزه گیر، شـیر یکطرفـه، لولـه برگشـت، لولـه رانش و شـیر فلکه انتهایی اسـت.

واحد کنترل مرکزی

بـه طـور معمـول شـامل هیدروسـیکلون، فیلترهـای شـن بـا متعلقـات فیلتـر گـرد و غبـار، فشارسـنج، کلکتـور و لولـه شستوشـو، تانـک کـود و فیلترهـای ثانویـه تـوری یـا دیسـکی اسـت

واحد آبیاری

بـه مجموعـه لولـه نیمـه اصلـی، لوله آبـده (لاترال) همـراه بـا قطرهچکانهای روی آن و لولــه شستوشــو یــک واحــد آبیــاری میگوینــد. در آبیــاری قطــره ای زیرسـطحی لازم  اسـت در انتهـای هـر واحـد آبیـاری یـک لولـه بـه عنـوان لولـه شست وشـو قـرار گیـرد. همچنیـن بایـد یـک شـیر تخلیـه هـوا بـرای خـروج هـوا از لوله هـای زیـر سـطح خـاک بـر روی لولـه شست وشـو نصـب شـود.

لوله آبده

در سیســتم آبیــاری قطــره ای زیرســطحی لوله هــای آبــده در زیــر ســطح خــاک قــرار می گیرنــد و بــا دارا بــودن قطره چکان هــای مخصــوص امــکان گرفتگــی در آنهــا بــه حداقــل ممکــن میرســد.

مزیت هـا و معایـب ايـن روش در مقایسـه بـا روش قطـره ای سـطحی بـه شـرح زيراست:

مزیت ها

  • امــكان اســتفاده از آبهــاي شــور و در نتیجــه كاهــش گرفتگــي قطره چكان هــا بــه علــت نبــود تبخيــر در زیــر ســطح خــاک؛
  • در ایـن روش بـه دلیـل اینکـه قطره چکان هـا در زیـر سـطح خـاک قـرار دارنــد و تبخیــر کمتــری صــورت میگیــرد از میــزان آب کمتــری( 50 تــا 75 درصــد نيــاز آبــي) اســتفاده می شــود.
  • افزايـش حجـم خيـس شـدگي خـاك، زیـرا توزیـع رطوبـت در زیـر سـطح خـاک ُ از حالـت پیـاز ماننـد بـه شـکل کـره در می آیـد؛
  • ايجـاد سيسـتم ريشـهاي عميـق در گيـاه، زیـرا نفـوذ آب در عمـق خـاک براحتــی صــورت می گیــرد؛
  • کاهـش علـف هـرز و عملیـات خـاک‌ورزی، بـه ایـن دلیـل کـه در سـطح خــاک آب پخــش نمی شــود.

معایب

1 -هزینه خرید لوازم و اجرای سامانه بیشتر است؛

2 -بهره بــرداری و نگهــداری ســامانه ســخت تر اســت و مدیریــت ســامانه بایـد حداقـل توسـط یـک نیـروی فنـی انجـام شـود کـه در ادامـه توضیحـات لازم داده میشــود؛

3 -بررسی و کنترل نمک در لایه سطحی خاک اهمیت زیادی دارد.

اجرای سامانه آبیاری قطرهای زیرسطحی

تنهــا تفــاوت اجــرای ایــن ســامانه بــا آبیــاری قطــره ای ســطحی ایــن اســت کــه لوله هــای آبــده قطره چــکاندار بایــد در دو طــرف ردیــف درختــان قــرار گیرنـد.  همزمـان بـا ایجـاد چاله در خــاک، لوله گــذاری نیــز انجــام می گیــرد. البتــه بســته بــه بافــت خــاک نــوع ماشـین می توانـد متفـاوت باشـد به گونـه ای کـه در بافـت خـاک سـنگین ممکـن اسـت نیـاز باشـد ماشـین حفـاری (ترنچـر)توسـط بولـدوزر حمـل می شـود. لوله هـای آبـده کـه در زیـر خـاک مدفـون شـده از یـک طـرف بـه لوله آبرسـان و از انتهـا نیـز بـه یـک لولـه شست وشـو متصـل می شـوند. در بلندترین مـکان این لولـه یـک عـدد شـیر تخلیـه هـوا و در انتهای آن شـیر خـروج آب لازم اسـت نصب شـود.

نحوه کود دهی و آبشویی

کود دهـی در ایـن نـوع روش آبیـاری هماننـد روش رایـج در باغ هـای پسـته، بـه روش چالکـود انجـام میشـود. نکتـه مهمـی کـه در زمـان اجـرای ایـن نـوع سـامانه بایـد رعایـت شـود اینکـه ابتـدا نمونـه خـاک براسـاس توصیه کارشناسـان گرفتــه شــود و بعــد از تجزیــه آن، نــوع و میــزان کــود مــورد نیــاز (حیوانــی- شــیمیایی) توصیــه می شــود ســپس بعــد از حفــاری میــزان کــود مــورد نیــاز را در کانــال ریختــه و لوله گــذاری انجــام می شــود. در باغ هــای بــا مســاحت کــم ممکـن اسـت کارهـای حفـاری بـا بیـل مکانیکـی یـا بیـل پشـت تراکتـوری انجام شـود و لوله هـا توسـط کارگـر گذاشـته شـوند، کـه در ایـن حالـت میتـوان قبـل از لوله گــذاری، کودهــای مــورد نیــاز را در کانــال ریخــت، ســپس لوله هــا را روی آنهـا قـرار داد و کانـال را پـر کـرد. بافـت خـاک اکثـر باغ هـای پسـته طـوری اســت کــه ســنگریزه یــا قلــوه ســنگ نــدارد کــه در ایــن حالــت نیــازی بــه سـرند کـردن خـاک نیسـت و همـان خـاک کنـده شـده مجـدد در کانـال ریختـه می شـود. چنانچـه مدیریـت آبیـاری در ایـن سـامانه اصولـی انجـام شـود، حداقـل تـا 4 سـال نیـازی بـه دادن مجـدد کودهـای حیوانـی نیسـت.

نحوه کوددهی حیوانی بعد از اجرای سامانه

در فصـل زمسـتان کـه به طـور معمـول آب کافـی در اختیـار داریـد، یکبـار سـامانه آبیـاری را روشـن و تـا زمانی کـه خیس شـدگی در سـطح خـاک مشـاهده شـود، آبیـاری بـاغ را انجـام دهیـد. بدیـن ترتیـب روی سـطح خـاک دایره هـای خیس شــده ای در بالای هــر قطره چــکان مشــاهده میکنیــد. ایــن دایره هــا دو کاربـرد بـرای شـما دارد:

  • گرفتگی یا عدم گرفتگی قطرهچکان را نشان میدهد
  • بـا قـراردادن چـرخ تراکتـور روی مرکـز دایره هـا (محـل دقیـق قرارگیـری لولــه در زیــر خــاک) نهــر کــن در فاصلــه ای مناســب از لولــه قــرار می گیــرد و نهــری بــرای دادن کــود ایجــاد می کنــد. به طوری کــه صدمــه ای بــه لولــه وارد نشـود. البتـه میتوانیـد بـه جـای ایجـاد نهـر بـا متـه حفـاری در روبـروی هـر درخــت چالــه ای حفــر و مقــدار کــود مــورد نظــر را در آن بریزیــد .همچنیــن از نهــر ایجــاد شــده میشــود بــرای آبشــویی زمســتانه بهصــورت آبیــاری غرقابــی اســتفاده کــرد.

نکتــه مهــم در اســتفاده از ایــن ســامانه کنتــرل نمــک خــاک و یــا مدیریــت آبشـویی اسـت. زیـرا بسـته بـه بافـت خـاک املاح محلـول بـه همـراه آب بـه ســطح خــاک آمــده و بعــد از تبخیــر آب، املاحی کــه بیشتــر به صــورت شــوری شـناخته شـده در سـطح خـاک تجمـع می یابنـد. چنانچـه سالانه شـوری سـطح خــاک کنتــرل نشــود غلظــت آن افزایــش پیــدا میکنــد و بــا یــک بارندگــی به صـورت محلـول در آب بـه منطقـه توسـعه ریشـه مـیرود. ایـن شـوری باعـث خســارت یــا خشــک شــدن کامــل گیــاه می شــود. بنابرایــن توصیــه می شــود حداقــل ســالی یکبــار بعــد از بارندگــی یــا بــرف زمســتانه آبیــاری به صــورت غرقابـی انجـام شـود تـا هـم نقـش یـخ آب را داشـته باشـد و هـم آبشـویی صـورت بگیــرد. چنانچــه شــوری آب آبیــاری بیشتــر از 5 دســی زیمنــس بــر متــر و بافـت خـاک هـم سـنگین بـود در صـورت امـکان آبشـویی در دو مرحلـه پاییـز و زمسـتان آن هـم بعـد از بارندگـی پیشـنهاد میشـود. اگـر امـکان آبیـاری غرقابـی وجـود نداشـت می توانیـد از طریـق ایـن سـامانه عمـل آبشـویی را انجـام دهیـد.

بهره برداري و نگهداری از سامانه

به طــور کلــی اگــر فراینــد ســامانه های آبیــاری تحــت فشــار بــه 3 بخــش کلــی طراحــی، اجــرا و بهره بــرداری تقســیم شــود هــر کــدام از ایــن بخش هــا از اهمیــت خاصــی برخــوردار اســت. هــر چنــد کــه براســاس نظــر متخصصــان بهره بــرداری و نگــهداری ســامانه مهمتریــن بخــش اســت. زیــرا ممکــن اســت یـک طـرح بخوبـی طراحـی و اجـرا شـود ولـی بهره بـرداری از آن به درسـتی انجـام نشـود کـه به طـور قطـع بـا شکسـت مواجـه میشـود. امـا برعکـس آن، طرحـی کـه طراحـی و اجـرای مناسـبی نداشـته باشـد می توانـد موفـق باشـد. بنابرایـن مدیریـت کشـاورز در اسـتفاده از ایـن سـامانه ها نقـش کلیـدی و سـازنده ای دارد. بنابرایــن بهره بــرداری اصولــی و مدیریــت صحیــح مهمتریــن عامــل موفقیــت یـک طـرح اسـت. بـدون تردیـد، بـا توجـه بـه پیچیده تـر بـودن سـامانه آبیـاری زیرسـطحی نسـبت بـه سـایر سـامانه ها نقـش مدیریـت بهره بـرداری و نگهـداری در آن پررنگ تــر اســت. پیشــنهاد میشــود در مزرعــه ای کــه امــکان مدیریــت ایـن چنینـی وجـود نـدارد از اجـرای ایـن سـامانه خـودداری شـود.

نکات مهم در مدیریت سامانه آبیاری قطره ای زیرسطحی

  • بــا توجــه بــه اهمیــت فیلتراســیون در ایــن ســامانه توصیــه میشــود از واحــد کنتــرل مرکــزی خودکاراســتفاده شــود تــا عمــل شست وشــوی فیلترهــا بهصــورت دوره ای و بســته بــه کیفیــت آب انجــام شــود و نیــازی بــه دخالــت کارگــر نداشــته باشــد؛
  • در ابتــدای هــر واحــد آبیــاری یــک عــدد فیلتــر دیســکی کوچــک بــرای اطمینــان از جلوگیــری ورود ذرات ریــز بــه داخــل لوله هــای آبــده نصــب شــود. اگرچـه از عملکـرد فیلتراسـیون اجـرا شـده در واحـد کنتـرل مرکـزی اطمینـان کامـل داریـد شـاید نیـاز بـه ایـن فیلتـر نباشـد؛
  • بـرای کنتـرل حجـم آب ورودی بـه هـر واحـد آبیـاری یـک عـدد کنتـور حجمـی در ابتـدای آن واحـد نصـب شـود. چـون دبـی خروجـی هـر قطرهچـکان زیرســطحی در فشــار معیــن مشــخص اســت، بنابرایــن بــا توجــه بــه تعــداد کل قطره چکان هــا در هــر واحــد آبیــاری، میــزان حجــم کل آب عبــوری در آن واحــد بســته بــه ســاعت آبیــاری مشــخص می شــود. بدیــن ترتیــب بــا کنتــرل ایــن حجــم توســط کنتــور در هــر دور آبیــاری از گرفتگــی یــا عــدم گرفتگــی قطره چکان هــا در زیــر خــاک اطــاع حاصــل می شــود
  • لازم اسـت بعـد از هـر چنـد دور آبیـاری ( 2 تـا 3 بـار آبیـاری) شـیرهایی کــه بــر روی لوله هــای شست وشــوی انتهایــی لوله هــای آبــده نصــب شــده بــاز شـوند تـا عمـل تخلیـه رسـوبات احتمالـی تجمـع یافتـه در لولـه صـورت گیـرد؛
  • تأکیــد می شــود کــه از قطره چکان هــای بــا کیفیــت و مخصــوص زیــر سـطح خـاک اسـتفاده شـود، زیـرا قطره چکان هـای معمولـی بـرای کارگـذاری در زیـر سـطح خـاک مناسـب نیسـتند و بـه احتمـال زیـاد ورود ریشـه بـه داخـل آنهــا اتفــاق میافتــد
  • ســازنده ها بــرای جلوگیــری از ورود ریشــه بــه داخــل قطره چکان هــای مخصــوص تأکیــد دارنــد از مــواد بازدارنــده رشــد ریشــه ماننــد ترفلان استفاده شـود. همچنیـن توصیـه می کننـد کـه ترفلان را بـرای هـر قطره چـکان بــه تعــداد دو بــار در ســال و بــه مقــدار 25/0 سی ســی بــه مــدت 20 الــی 30 دقیقــه اســتفاده شــود. اگرچــه اســتفاده بیــش از حــد از علفکش هــا بــه هیـچ وجـه توصیـه نمی شـود زیـرا ممکـن اسـت باعـث آلودگـی خـاک و محیـط اطــراف ریشــه شــود؛
  • عمـق کارگـذاری لوله هـای آبـده نیـز بسـیار مهـم اسـت. در خاکـی کـه بافـت متوسـط تـا سـبک دارد و همچنیـن کیفیـت آب نیـز مناسـب بـوده لازم اســت لوله هــای حــاوی قطره چــکان در عمــق 40 ســانتی متری نصــب شــوند. چنانچــه بافــت خــاک ســنگین و کیفیــت آب هــم شــور باشــد حداقــل عمــق کارگــذاری 50 تــا 60 ســانتی متری توصیــه میشــود؛
  • در باغــی کــه جوندگانــی ماننــد مــوش وجــود دارد اجــرای ایــن ســامانه بـه هیـچ وجـه توصیـه نمی شـود. زیـرا خسـارت جبـران ناپذیـری بـه لوله هـای آبــده زیــر خــاک میزننــد؛
  • در اجـرای ایـن سـامانه محدودیتـی از نظـر سـن درختـان وجـود نـدارد. بهطــور معمــول در درختــان بالای10 ســال، تنهــا در ســال اول اجــرای طــرح بــه دلیــل حفــر کانال هــا در ســایه انداز درختــان، ممکــن اســت بــه برخــی از ریشـه ها آسـیب وارد شـود و بـر میـزان عملکـرد درختـان تأثیرگـذار باشـد. بـه همیـن دلیـل پیشـنهاد می شـود اجـرای ایـن سـامانه در زمانـی انجـام شـود کـه سـال آوری درخـت نباشـد؛
  • همـان گونـه کـه توضیـح داده شـد بـه دلیـل قـرار گرفتـن قطره چکان هـا در زیــر ســطح خــاک از مجمــوع تبخیر-تعــرق (نیــاز آبــی) کاســته می شــود و بــه همیــن دلیــل توصیــه می شــود کارشناســان طــراح میــزان نیــاز آبــی اســتخراجی از ســند ملــی آب را حداقــل 25 درصــد کاهــش داده و بــر ایــن اســاس طراحــی ســامانه را انجــام دهنــد. به طــور مثــال اگــر نیــاز آبــی گیــاه پســته بــرای یــک منطقــه طبــق ســند ملــی 6000 مترمکعــب در هکتــار در سـال بـرآورد شـود، می تـوان بـرای یـک طـرح زیـر سـطحی ایـن مقـدار را بـه 4500 مترمکعـب کاهـش داد. همچنیـن در محاسـبه حجـم آب ناخالـص راندمـان در ایــن ســامانه بایــد معــادل 95 درصــد گرفتــه شــود. بدیــن ترتیــب در مثــال فـوق بـرای هـر هکتـار باغ پسـته حـدود 1900 مترمکعـب در سـال بـا آبیـاری قطـره ای زیرسـطحی نسـبت بـه آبیـاری قطـره ای سـطحی در حجـم آب آبیـاری صرفه جویـی می شـود.
دسته بندی آموزش ها
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بازگشت به بالا
235+ محصولات
0+ سفارشات تکمیل شده
205+ کاربران
53+ مطالب وبلاگ

پرداخت آنلاین

عضویت در خبرنامه

با عضویت در خبرنامه از آخرین پیشنهادها و تخفیف های ما زودتر از بقیه با خبر شوید!

نمادهای ما

سبد خرید

سبد خرید شما خالی است.

ورود به سایت